Eskişehir’de Akademik Bakış: Türk ve Rus Edebiyatında "Kadın" Mercek Altında

Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Türk ve Rus kültür tarihine ışık tutan önemli bir seminere ev sahipliği yaptı. Edebiyat Fakültesi Kırmızı Salon’da düzenlenen “Türk ve Rus Nasihatnamelerinde Kadın” başlıklı etkinlikte konuşmacı olarak yer alan Doç. Dr. Kevser Tetik, her iki toplumun edebi belleklerinde kadının toplumsal inşasını karşılaştırmalı olarak analiz etti. Seminerde, İslamiyet öncesinden klasik döneme kadar Türk dünyasındaki değişimler ile Rus edebiyatının ataerkil kodları çarpıcı örneklerle masaya yatırıldı.

Gök Türklerden Kutadgu Bilig’e: Değişen Rollerin İzinde

Seminerin başında İslamiyet öncesi Türk toplumundaki eşitlikçi yapıya dikkat çeken Doç. Dr. Tetik, Ziya Gökalp’in "eski Türkler demokrat ve feministtiler" tespitini hatırlattı. Kamu hukukunda hakan ve hatunun eşit söz hakkına sahip olduğunu belirten Tetik, 11. yüzyıl eseri Kutadgu Bilig ile birlikte bu algının dönüşüme uğradığını ifade etti. Tetik, "Kutadgu Bilig’de kadın artık eve kapatılması gereken, güvenilmez bir figür olarak resmedilmeye başlanmıştır. Savaşçı ve özgür kadın imajı yerini dindar ve içe kapanık bir profile bırakmıştır," dedi.

Rus Kültüründe "Domostroy" ve Disiplin Anlayışı

Rus edebiyatındaki kadın algısını "Vladimir Monomah’ın Öğretisi" ve "Domostroy" üzerinden inceleyen Doç. Dr. Tetik, Rus toplumunda da benzer bir ataerkil yapının hakim olduğunu belirtti. Rus geleneksel aile yapısının anayasası sayılan Domostroy’da kadının uysal ve itaatkar olması gerektiğinin altını çizen Tetik, Türk nasihatnamelerinden ayrılan en keskin noktanın "fiziksel ceza" olduğunu söyledi. Tetik, Rus eserlerinde kadının cezalandırılmasına dair ifadeler yer alırken, Türk nasihatnamelerinde "kadın dövülmelidir" gibi bir anlayışın hiçbir zaman bulunmadığını vurguladı.

Marifetname ile Gelen Zarafet Dönüşümü

Seminerin son bölümünde, yüzyıllar içinde yaşanan olumlu kırılmalara değinen Tetik, Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın "Mârifetnâme" eserindeki yaklaşımı örnek gösterdi. Kutadgu Bilig’de değersiz görülen kız çocuğunun, Mârifetnâme’de "evladın en hayırlısı" olarak nitelendirildiğini belirten Tetik, erkeğin aile içi sorunlarda önce kendi ahlakını sorgulaması gerektiği yönündeki sağduyulu bakış açısının önemine dikkat çekti.

Akademik Hafıza ve Gelecek Perspektifi

Öğrencilerin ve öğretim üyelerinin yoğun katılım gösterdiği seminer, kültürel belleğin toplumsal cinsiyet rolleri üzerindeki etkisini bir kez daha gözler önüne serdi. Doç. Dr. Kevser Tetik, her iki toplumda da kadının konumunun tarihsel süreçte benzer sınavlar ve dönüşümlerden geçtiğini ifade ederek sunumunu sonlandırdı.