Dijital Arkadaş mı, Algoritmik Makine mi? Çocuklar ve Yapay Zekâ Kullanımı İçin Ebeveyn Rehberi

Yapay zekâ (GenAI) araçları, 2026 yılı itibarıyla haftalık 700 milyon aktif kullanıcıya ulaşırken, bu kitlenin büyük bir kısmını gençler ve çocuklar oluşturuyor. Siber güvenlik kuruluşu ESET'in verilerine göre, her üç çocuktan ikisi bu araçları kullanıyor. Ancak ebeveynlerin %60'ından fazlası, çocuklarının bu robotları "gerçek bir insan" yerine koymasından endişe duyuyor.

Çocuğunuzun yapay zekâ ile kurduğu ilişkinin bir "araçtan" çıkıp "duygusal bir bağımlılığa" dönüşmemesi için dikkat edilmesi gereken kritik noktaları detaylandıralım:

Tehlike Sinyalleri: Çocuğunuz Risk Altında mı?

Çocuğunuzun yapay zekâ ile sağlıksız bir bağ kurduğunu gösteren 6 temel işaret:

1. Sosyal İzolasyon: Arkadaşları ve ailesiyle vakit geçirmek yerine sohbet robotuyla kalmayı tercih etmesi.

2. Erişim Kaygısı: Robota ulaşamadığında (internet kesintisi vb.) aşırı tepki ve endişe göstermesi.

3. Kişiselleştirme: Robot hakkında sanki yaşayan, nefes alan bir bireymiş gibi bahsetmesi.

4. Mutlak Doğruluk Yanılgısı: Yapay zekânın "halüsinasyon" (uydurma bilgi) çıktılarını tartışmasız gerçek kabul etmesi.

5. Ciddi Konularda Danışma: Ruh sağlığı veya kişisel krizler gibi profesyonel yardım gereken konularda sadece bota güvenmesi.

6. Uygunsuz İçerik: Filtreleri aşarak yetişkinlere yönelik içeriklere maruz kalması.

Ebeveynler İçin Stratejik Yol Haritası

Teknolojinin politikalardan daha hızlı geliştiği bu dönemde "yasaklamak" yerine "rehberlik etmek" esas alınmalıdır:

• İki Yönlü Diyalog: Çocuğunuzla çatışmacı olmayan, ceza korkusu barındırmayan bir iletişim kurun. Deneyimlerini sizinle paylaşmasını teşvik edin.

• Eleştirel Düşünceyi Öğretin: Yapay zekânın düşünemeyen, sadece olasılıkları hesaplayan bir makine olduğunu; her cevabın mutlaka doğrulanması gerektiğini anlatın.

• Gizlilik ve Veri Güvenliği: Ad, adres, okul gibi Kişisel Tanımlanabilir Bilgilerin (PII) asla botlarla paylaşılmaması gerektiğini, bu verilerin saklandığını vurgulayın.

• Teknik Denetimler: Yaş sınırı (genellikle 13+) kurallarına uyun. Platformlardaki ebeveyn denetimi ve gizlilik ayarlarını manuel olarak yapılandırın.