Eskişehir'deki lüle taşı dükkânlarında heykeltıraşların yaptıklarını andıran insan figürleri ve çeşitli insan yüzlerinin bulunduğu pipolara rastlıyorsunuz. Neden bu kadar çok pipo yapıldığını merak edenlere ise şöyle bir yanıt var; lületaşı kururken nem ve gazın içindeki artıkları

LÜLETAŞI İŞLEMECİLİĞİ

Eskişehir’deki lüle taşı dükkânlarında heykeltıraşların yaptıklarını andıran insan figürleri ve çeşitli insan yüzlerinin bulunduğu pipolara rastlıyorsunuz. Neden bu kadar çok pipo yapıldığını merak edenlere ise şöyle bir yanıt var; lületaşı kururken nem ve gazın içindeki artıkları bünyesinde tutma özelliği olduğu için çok uygun bir pipo malzemesi. Ama sadece pipo değil, satranç takımı, bilezik, kolye, küpe, hayvan figürleri, mektup açacağı ve çeşitli süs eşyaları olarak da kullanılıyor. Bizim beyaz altın adını verdiğimiz lüle taşının adı Türkiye sınırları dışına çıktığınızda Meerschaum olarak değişiyor.

ALPU GÜMÜŞ SAVAT İŞLEMECİLİĞİ

Türkiye’de gümüş savat işlemeciliği Van ve Alpu’da yapılmaktadır. Savat, gümüş işlemeciliğinde bir süsleme sanatıdır. Savat ustası tasarladığı şekli, sanatını koyacağı gümüş eşyanın üstüne kurşun veya sabit kalemle çizer. Çizilen taslağın üstüne usta, çelik uçlu kılcal kalemle büyük bir titizlikle ince kanallar açar. Bir ölçü gümüş, dört ölçü bakır, dört ölçü kurşun ve biraz da kükürt, 750 derecelik ısıda karıştırılarak savat adı verilen alaşım elde edilir. Ancak her savat ustasının kendine has bir ölçüsü olduğu söylenmektedir. Daha sonra savat soğumaya bırakılır. Soğuyan kütle toz haline gelinceye kadar önce örs üzerinde, daha sonra havanda dövülür. Elde edilen savat, gümüş eşya üzerinde daha önce açılmış olan kılcal kanallara iki yolla sürülür. Ya yemeğe tuz eker gibi serpilir ya da boraks ile sulandırılarak çamur haline getirilen savat, boşluklara sıvanarak doldurulur. Sonraki aşamada mangal ateşine tutulur. Isının etkisiyle tekrar eriyen savat, boşluklara iyice nüfuz eder. Bu aşamadan sonra soğuması için bekletilen savat, cilalanarak kullanıma hazır hale gelir. İyi savat, her geçen gün daha fazla parlar.

SİVRİHİSAR CEBESİ ve İNCİLİ KÜPE İŞLEMECİLİĞİ

Bugün, geçmişlerinden gelen tarihi zenginlik ve kullandıkları işleme teknikleri bakımından önemli kuyum merkezlerinden birisi de Eskişehir. Eskişehir’de ilk göze çarpan teknik ‘cebe’. Sivrihisar ile birlikte anılan göz alıcı ‘cebe’nin temelini, altın teller oluşturuyor ve takılar tıpkı halı yapar gibi tezgâhlarda örülüyor. ‘İncili küpe’ de kentin klasiği. Hıristiyan geleneklerine dayanan küpenin orijinali, İsa ve 12 havarisine gönderme olarak 12 inciden üretiliyor. Ancak küpenin şimdiki örneklerine baktığımızda on ikiden az incinin kullanıldığını görüyoruz. Böylece küpeler daha ucuza mal ediliyor. Sivrihisar’ın 1800’lü yıllardan bugüne taşıdığı cebe ve incili küpeler, günümüz gelinlerinin de ilk hediyeleri arasında yer alıyor. Ermeni ustaların elinden çıkma Sivrihisar cebesiyle incili küpeleri, düğünlerin olmazsa olmazıymış. O yıllarda gelinlere çifter çifter takılan cebeler, yörede yetişen kuyumcuların özeniyle günümüze kadar ulaşmış. Bu eşsiz takılar, tamamı 22 ayar saf altın tel örgüsünden yapılır. Geleneksel olarak, bir çift cebeyi, bir çift incili küpeyi düğünlerde gelinlere hediye ederler. Günümüz şartlarında eskisi kadar yaygın olmasa da, bu gelenek yine devam ediyor. Türkiye’nin başka hiçbir yerinde olamayan takılardır bunlar.

SARKA İŞLEMECİLİĞİ

Sarka, ağır işli bir cepken modelidir. Kadife üzerine tamamen sim, boncuk, sırma ve pullarla işlenir. Altın sim şerit koparılmadan, dolandırılarak desenler oluşturuluyor. Motif, renk ve işleniş açısından farklılık gösteren sarka işlemeciliği İnönü ve Sivrihisar ilçelerinde yaygındır.