Zayıflama iğnelerinin körlük yaptığı genellemesi bilimsel olarak doğru değil! - Eskişehir Haber

Eskişehir Sağlık

Zayıflama iğnelerinin körlük yaptığı genellemesi bilimsel olarak doğru değil!

Zayıflama iğnelerinin körlük yaptığı genellemesi bilimsel olarak doğru değil!
Yayınlama: 20 Kasım 2026 Cuma
A+
A-

“Zayıflama iğneleri kör ediyor” iddiası ne kadar doğru?

Zayıflama iğnelerinin körlük yaptığı genellemesi bilimsel olarak doğru değil!

Son yıllarda obezite ve diyabet tedavisinde yaygın olarak kullanılan zayıflama iğneleri, görme kaybı riski nedeniyle yeniden gündemde. ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA), 9 Kasım 2026 tarihinde GLP-1 grubu ilaçların ürün bilgilerine ciddi bir göz hastalığına ilişkin uyarı eklenmesini istemesi kamuoyunda endişe yarattı. 

Konuyu bilimsel veriler ışığında değerlendiren Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Tayfun Uzbay, söz konusu ilaçlarla ilişkili görme kaybı riskinin çok nadir görüldüğünü ancak kalıcı sonuçlara yol açabildiğini belirterek, “Zayıflama iğnelerinin körlük yaptığı biçimindeki genelleme bilimsel olarak doğru değil. Ancak bazı GLP-1 reseptör agonistlerinin çok nadir görülen ve kalıcı görme kaybına neden olabilen iskemik optik nöropati riskini artırabileceğine ilişkin bazı dikkat çekici veriler var. FDA'nın yeni uyarısı, bu nedenle dikkate alınmalı.” dedi.

Üsküdar Üniversitesi Rektör Danışmanı, Tıp Fakültesi Dahili Tıp Bilimleri Bölümü ve Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Tayfun Uzbay, zayıflama iğnelerinin görme kaybına neden olabileceği yönündeki tartışmaları ve FDA'nın yeni ilaç güvenliliği uyarısını değerlendirdi.

“Zayıflama iğneleri kör ediyor” söylemi gerçekleri yansıtıyor mu?

Zayıflama iğneleriyle ilişkili görme kaybı haberlerinin arkasında gerçek bir farmakovijilans uyarısı bulunduğunu belirten Prof. Dr. Tayfun Uzbay, “Ancak medyada kullanılan “zayıflama iğneleri kör ediyor” ifadesi bilimsel verilerin çok ötesine geçiyor ve kamuoyunda gereksiz endişe yaratabilecek ölçüde abartılı.” dedi.

FDA'nın 9 Kasım 2026 tarihinde GLP-1 reseptör agonistlerinin ürün bilgilerine ciddi görme kaybı riskiyle ilgili yeni uyarılar eklenmesini istediğini hatırlatan Uzbay, Avrupa İlaç Ajansı'nın (EMA) ise Haziran 2025'te semaglutid içeren ilaçlarla ilgili benzer bir değerlendirme yaptığını söyledi.

Söz konusu riskin non-arteritik anterior iskemik optik nöropati (NAION) adı verilen bir göz hastalığıyla ilişkili olduğunu ifade eden Prof. Dr. Uzbay, şöyle devam etti:

“Bu hastalıkta görme sinirinin ön bölümüne kan akımı yetersiz kalmasına bağlı olarak genellikle tek gözde ani ve ağrısız görme azalması ortaya çıkar. Görme alanının bir bölümü kaybolabilir ve bazı hastalarda kalıcı, ciddi görme kaybı gelişebilir. NAION gelişmesi her hastanın tamamen kör olacağı anlamına gelmez. Ancak sonuçları geri dönüşsüz olabileceği için nadir bir risk dahi ilaç güvenliliği bakımından önemlidir.”

FDA'nın incelediği 126 klinik çalışmada ne bulundu?

FDA'nın kararını kapsamlı bilimsel değerlendirmelere dayandırdığını belirten Prof. Dr. Uzbay, 126 randomize kontrollü klinik çalışmanın birlikte incelendiğini aktardı.

Bu çalışmalarda GLP-1 grubu ilaçları kullanan 78 bin 217 kişi ile karşılaştırma grubundaki 56 bin 36 kişinin verilerinin değerlendirildiğini ifade eden Prof. Dr. Uzbay, ilaç kullananlarda 10, karşılaştırma grubunda ise 5 NAION olgusu saptandığını belirtti.

Sonuçlara göre GLP-1 kullananlarda 100 bin kişi 6,4, karşılaştırma grubunda ise 3,8 NAION olgusu görüldüğüne dikkat çeken Prof. Dr. Uzbay, bu sayıların bir risk artışı yönünde işaret verdiğini ancak toplam vaka sayısının çok düşük olması nedeniyle bulguların dikkatle yorumlanması gerektiğini söyledi.

Diyabet hastalarında risk yaklaşık iki katına çıkabiliyor!

EMA'nın semaglutid kullanan tip 2 diyabet hastalarında NAION riskinin yaklaşık iki katına çıkabileceğini bildirdiğini hatırlatan Prof. Dr. Uzbay, mutlak risk artışının ise oldukça düşük olduğuna dikkat çekti.

Bu artışın yaklaşık 10 bin kişi-yıllık tedavide bir ek olguya karşılık geldiğini belirten Prof. Dr. Uzbay, bunun toplam vaka sayısını değil, ilaç kullanımıyla ilişkilendirilen tahmini ek riski ifade ettiğini vurguladı.

2026 yılında Ophthalmology dergisinde yayımlanan, 1,6 milyondan fazla kişinin gözlemsel verilerini içeren meta-analize de değinen Prof. Dr. Uzbay, diyabet hastalarında risk artışı gözlenirken yalnızca kilo kontrolü amacıyla semaglutid kullanan kişilerde istatistiksel olarak anlamlı bir artış gösterilemediğini aktardı.

Ancak bunun riskin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmediğini ifade eden Uzbay, şu değerlendirmede bulundu:

“Bir ilacın kullanımından sonra ortaya çıkan olumsuz bir klinik olay, tek başına o ilacın doğrudan toksik etkisini kanıtlamaz. Ama güvenilir çalışmalarda tekrarlanan bir risk artışı da görmezden gelinemez.”

Prospektüse uyarı eklenmesi ilacın yasaklandığı anlamına gelmiyor!

FDA'nın uyarısının yalnızca semaglutid ile sınırlı kalmadığını, liraglutid, dulaglutid ve tirzepatid gibi ilaçları da kapsadığını belirten Prof. Dr. Uzbay, bunun bütün ilaçların aynı düzeyde risk taşıdığının kanıtlandığı anlamına gelmediğini söyledi.

En güçlü epidemiyolojik verilerin bugün için semaglutid ile ilgili olduğunu, diğer ilaçların bireysel riskleri konusunda ise belirsizliklerin sürdüğünü kaydeden Uzbay, Türkiye'de de semaglutid içeren ilaçların resmi ürün bilgilerine NAION uyarısının yansıdığını ifade etti.

Prof. Dr. Uzbay, ilaç güvenliliği uyarılarının nasıl yorumlanması gerektiğini şöyle açıkladı:

“Prospektüse uyarı eklenmesi, ilacın yasaklandığı veya ruhsatının iptal edildiği anlamına gelmez. Farmakovijilansın amacı, yeni tespit edilen riskleri klinisyen ve hastanın kararına yansıtmaktır.”

Görme sinirindeki hasarın nedeni henüz tam olarak bilinmiyor!

GLP-1 reseptör agonistlerinin NAION riskini hangi mekanizmayla artırabileceğinin henüz tam olarak aydınlatılamadığını belirten Prof. Dr. Uzbay, bilimsel araştırmalarda farklı olasılıkların değerlendirildiğini söyledi.

İlaçların kan basıncını düşürmesi, bazı kişilerde sıvı kaybına yol açması veya gece tansiyon düşüklüğünü artırmasının yatkın hastalarda görme sinirinin kan dolaşımını olumsuz etkileyebileceğini belirten Prof. Dr. Uzbay, ancak bu mekanizmanın kanıtlanmadığını vurguladı.

Özellikle diyabet hastalarında kan şekerinin hızla düşmesinin de önceden hasarlanmış küçük damarlarda geçici dolaşım sorunları oluşturabileceğine ilişkin değerlendirmeler bulunduğunu ifade eden Prof. Dr. Uzbay, şöyle konuştu:

“Diyabet, hipertansiyon, obezite, uyku apnesi ve damar hastalıkları, NAION için de risk oluşturuyor. Bu nedenle ilaç kullanan kişilerde görülen vakaların ne kadarının ilaca, ne kadarının altta yatan hastalıklara bağlı olduğunu ayırt etmek zor.”

Her görme kaybı aynı hastalık değil!

Semaglutid ile ilişkili göz sorunlarının birbirine karıştırılmaması gerektiğine de dikkat çeken Uzbay, diyabetik retinopati ile NAION'un farklı hastalıklar olduğunu belirtti.

Diyabetik retinopatinin retina damarlarını, NAION'un ise görme sinirini etkilediğini ifade eden Prof. Dr. Uzbay, bu iki klinik tablonun ortaya çıkış mekanizmalarının da aynı kabul edilemeyeceğini söyledi.

Medyada farklı göz hastalıklarının tek bir görme kaybı başlığı altında ele alınmasının yanlış değerlendirmelere yol açabileceğini belirten Prof. Dr. Uzbay, hastaların bilimsel veriler doğrultusunda bilgilendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Ani ve ağrısız görme kaybı yaşanırsa aynı gün doktora başvurulmalı!

GLP-1 grubu ilaçları kullanan kişilerin hangi belirtilere dikkat etmesi gerektiğini de açıklayan Prof. Dr. Uzbay, özellikle tek gözde ani ve ağrısız görme azalmasının önemsenmesi gerektiğini söyledi.

Görme alanının bir bölümünün kaybolması veya aniden ortaya çıkan görme bozukluklarında aynı gün acil göz hastalıkları değerlendirmesi yapılması gerektiğini belirten Uzbay, tedavi kararının uzman hekimler tarafından verilmesi gerektiğini ifade etti.

Yalnızca NAION riskini değerlendirmek amacıyla tedaviye başlayacak herkese rutin göz muayenesi önerilmediğini kaydeden Prof. Dr. Uzbay, diyabet, hipertansiyon, obezite, uyku apnesi ve damar hastalığı bulunan kişilerde bireysel risk değerlendirmesinin önemli olduğunu söyledi.

NAION tanısının doğrulanması halinde EMA'nın semaglutid tedavisinin kesilmesini önerdiğini belirten Uzbay, FDA'nın ise GLP-1 grubu ilacın bırakılmasının değerlendirilmesini, tedavinin yararlarının riskten açık biçimde ağır bastığı durumlarda devam seçeneğinin ele alınabileceğini bildirdiğini aktardı.

“Hastaların korkuyla ilaçlarını bırakması doğru değil!”

Semaglutid ve benzeri ilaçların obezite ve tip 2 diyabet tedavisinde kanıtlanmış yararları bulunduğunu belirten Prof. Dr. Uzbay, bazı yüksek kardiyovasküler riskli hasta gruplarında kalp krizi, inme ve kardiyovasküler ölüm riskleri üzerinde de önemli faydalar gösterildiğini hatırlattı.

Bu nedenle çok nadir görülen bir yan etki üzerinden bütün hastaların tedavilerini bırakmalarının bilimsel açıdan doğru olmadığını vurgulayan Uzbay, ilaçların yarar-zarar dengesinin kişiye özel değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Prof. Dr. Uzbay, özellikle endokrinoloji ve göz hastalıkları uzmanlarının gerekli durumlarda birlikte değerlendirme yapmasının önemine işaret etti.

İlaç bırakıldıktan yıllar sonra da görme kaybı riski var mı?

Kamuoyunda merak edilen bir başka konunun da ilaçların bırakılmasından sonraki dönemde görme kaybı gelişip gelişmeyeceği olduğunu belirten Prof. Dr. Uzbay, mevcut bilimsel çalışmaların daha çok ilaç kullanımı sırasında ortaya çıkan vakalara odaklandığını söyledi.

İlacın altı ay veya bir yıl kullanılıp bırakılmasından yıllar sonra körlük ya da görme kaybına neden olduğunu gösteren bilimsel kanıt bulunmadığını ifade eden Uzbay, bununla birlikte tedavi sonrasındaki uzun dönem risklerin açıklığa kavuşturulması için yeni araştırmalara ihtiyaç olduğunu kaydetti.

“Bu ilaçlar kozmetik zayıflama aracı değildir!”

Zayıflama iğnelerinin toplumda giderek yaygınlaşmasının ilaç güvenliliği açısından yeni sorumluluklar doğurduğunu belirten Prof. Dr. Tayfun Uzbay, “Zayıflama iğnelerinin körlük yaptığı biçimindeki genelleme bilimsel olarak doğru değil. Ancak bazı GLP-1 reseptör agonistlerinin çok nadir görülen ve kalıcı görme kaybına neden olabilen iskemik optik nöropati riskini artırabileceğine ilişkin bazı dikkat çekici veriler var. FDA'nın yeni uyarısı, bu nedenle dikkate alınmalı. Burada henüz kesin olarak ortaya koyamadığımız konu, söz konusu ilaçların bu hastalığa hangi mekanizmayla yol açabileceğidir. Öte yandan bu ilaçların obezite ve diyabet tedavisindeki ciddi yararlarını da göz ardı edemeyiz. Doğru yaklaşım hastaları korkutmak değil, bilimsel veriler ışığında bilgilendirmek ve ilaçların hekim kontrolü dışında kullanılmasını önlemektir.” diye konuştu.

İlaçların bir yandan neredeyse tamamen risksiz zayıflama ürünleri gibi sunulduğunu, diğer yandan çok nadir görülen yan etkiler üzerinden toplumda gereksiz korku oluşturulduğunu dile getiren Prof. Dr. Uzbay, her iki yaklaşımın da yanlış olduğunu söyledi.

“İlaç güvenliliğinde önemli olan bir riskin varlığını inkâr etmek ya da abartmak değil, o riskin büyüklüğünü, kanıt düzeyini ve tedavinin sağladığı yararlarla ilişkisini doğru değerlendirmektir.” diyen Uzbay, toplumda kullanımı hızla yaygınlaşan bu ilaçların ruhsat sonrasında da güvenliliklerinin sürekli izlenmesinin halk sağlığının korunması açısından büyük önem taşıdığını sözlerine ekledi. 



Gönderen: haber



Bir Yorum Yazın
Bu habere yorumlar